“Don’t Trivialize Psychological Suffering” (translation response letter)

This is a translation from Dutch of a Response by Johan Braeckman et al. to an Open Letter Ariane Brazan et al. re Belgian Euthanasia practices in the context of psychological suffering, published in the Flemish-Belgian newspaper De Morgen 8/12/2015. (see also the translation of the response by Ariane Brazan et al. to this letter, published in De Morgen 9/14/2015)

Don’t Trivialize Psychological Suffering (De Morgen 11/12/2015)

Johan Braeckman (Prof Philosophy University of Gent), An Ravelingien (Ethicist, Bioethics Institute Ghent), Maarten Boudry (Philosopher, University of Gent))

In an open letter, dozens of academics and health care providers voice their concerns about the regulation concerning euthanasia in the context of unbearable mental suffering (DM, 8/12). This concern is undoubtedly well intentioned but nonetheless misguided. The letter writers demand “objective” evidence of the irreversibility of psychological distress, such as an “organic injury or tissue damage.” They expect “factors that are independent of what is subjectively felt on the disease and is thought.” They wan to eliminate euthanasia based on “purely psychological suffering” from the current legislation. Particularly the word “merely” is very significant here.

We believe it is a misconception that only in cases of so-called physical suffering euthanasia is “responsible”. The demand to make suffering (and pain) “objectifiable” is a strange form of positivism and scientism. Do we have to ignore the repeated and clear testimony of people’s psychological suffering and not take it seriously as long as we cannot establish it scientifically? Do we address the ultimate request for help only when a brain scan demonstrates the suffering? The letter writers fail to appreciate not only the professional competence of doctors and therapists who establish the diagnosis, but they also want to turn the clock back by decades, by declaring patients incapable of expressing themselves about the nature and intensity of their suffering.

Hopeless suffering

Of course, suffering is subjective. How else could it be? If a person suffers, he or she is obviously the only one who can reasonably assess this experience. Suffering belongs to a subject. To ignore this subjective dimension showcases a lack of empathy. The letter writers’ comment that they are “alarmed by the increasing trivialisation of euthanasia on the grounds of psychological suffering” is therefore questionable.

In an interview with Bart Schols in The Appointment (8/12), Ariane Bazan, one of the initiators of the letter, refers to an article and the book by psychiatrist Lieve Thienpont, “Libera me: About euthanasia and psychological suffering.” The work of Lieve Thienpont apparently convinced her that euthanasia for psychological suffering must again be banned. That’s remarkable, since the book by Lieve Thienpont makes it precisely all too clear how hopeless the situation is of those who request euthanasia for reasons of psychological suffering. These are people who one often has tried to help for many years, with all the means that medicine and psychological support services have to offer. Some of these patients are so desperate that they commit suicide, with sometimes terrible and dehumanizing consequences.

Do the letter writers really think that the legislator, and the doctors who are willing to meet some (!) requests for help, tread so lightly with the request to bid farewell to life in a dignified manner? That they are not aware of the potential of various therapies and of the strict conditions for euthanasia in cases of psychological suffering? Precisely because psychological suffering is harder to measure, and a specific group of patients is not terminally ill, the legislator has added two additional criteria of good care for these patients to a euthanasia request: a second opinion by a psychiatrist and a minimum waiting period of one month.

The letter writers stick to a general discussion about the “feeling of hopelessness” that people experience when they are depressed, which for them is “in no way proportionate to the real hopelessness of a situation.” But obviously, not everyone with a depression qualifies for euthanasia without further therapeutic intervention. That is obvious. In practice, it concerns in our country about fifty people per year, a tiny fraction of the number of people going through a depression.

The letter writers’ dismissal of the hopeless suffering of this small group of people as “purely subjective”, a feeling that is an inherent part of depression, not only illustrates a lack of empathy; it also amounts to a paternalistic reflex: “You think you suffer hopelessly, but we know better. ” Incidentally, acute depression (eg. through a grieving process) usually interferes with the statutory requirement of voluntariness. In most cases of request for euthanasia, it involves other mental disorders, sometimes in combination with long-term chronic and treatment-resistant depression.

The false distinction between physical and psychological suffering

For the letter writers, the idea that the prospect of death can be part of good care amounts to “the radical failure of the mental health care sector”. This remarkable statement was a few decades ago still an often-heard objection in the euthanasia debate, also in the context of physical suffering, “Death is the enemy of medicine; when a physician reliefs someone from his misery, it means the failure of medical care.” Since then, we have come to know better. Unfortunately, the suffering of some patients is so unfathomably deep, that granting their request for an assisted medical and painless death remains the best thing the health sector has to offer. Ariane Bazan and her co-authors are apparently of the opinion that psychiatric patients’ treatments never end. That comes down to the idea that mental patients have no right to refuse treatment, which is completely contrary to the law on patients’ rights.

The euthanasia legislation is based on some fundamental philosophical principles related to a dignified end of life, in which empathy and self-determination are key. We see no good reason why patients who suffer unbearably psychologically, as unambiguously recognized by competent physicians and in line with the legislation, should be taken less seriously than those who are identified as suffering from a supposedly “objective physical” cause. By the way, people with an incurable physical illness also experience mental suffering. If we follow the logic of the letter writers, one can therefore contest the “unbearable” nature of each euthanasia request, which is a violation of the autonomy and therefore the dignity of any patient requesting euthanasia. The vast majority of caregivers today are not precipitating, nor was the legislator in 2002.

Johan Braeckman (hoogleraar wijsbegeerte, Universiteit Gent)
An Ravelingien (ethicus, Bioethics Institute Ghent)
Maarten Boudry (wetenschapsfilosoof, postdoctoraal onderzoeker, Universiteit Gent)
Etienne Vermeersch (gewezen voorzitter van het Raadgevend Comité voor Bio-ethiek)
Wim Distelmans (prof palliatieve geneeskunde, VUB)
Paul De Knop (Rector, VUB)
Wouter Duyck (opleidingsvoorzitter psychologie, Universiteit Gent)
Freddy Mortier (ethicus, UGent)
Marleen Temmerman (buitengewoon Hoogleraar, Universiteit Gent)
Gwendolyn Rutten (voorzitter Open Vld)
Jacinta De Roeck (gewezen senator en voorzitter van LEIF Antwerpen)
Serge Gutwirth (Professor mensenrechten, VUB)
Tony Van Loon (emeritus moraalwetenschappen, Vrije Universiteit Brussel)
Jean-Jacques Amy (Emeritus Hoogleraar Gynaecologie-Verloskunde, Vrije Universiteit Brussel)
Sonja Snacken (Professor criminologie, Vrije Universiteit Brussel)
Peter Paul De Deyn (Neuropsychiater, Hoogleraar, Universiteit Antwerpen en Groningen)
Paul Destrooper (bestuurder LEIF, Forum Palliatieve Zorg en Zuster Leontine Fonds)
Geert De Soete (Decaan Fac. Psychologie en Pedagogische Wetetenschappen, UGent)
Rik Schots (Professor Hematologie UZ Brussel)
Thierry Vansweevelt (Hoogleraar Medisch recht, Universiteit Antwerpen)
Jean Paul Van Bendegem (filosoof VUB, Brussel)
Marina Van Haeren (algemeen directeur deMens.nu en secretaris-generaal Centraal Vrijzinnige Raad)
Frank Schweitser (Ma Wijsbegeerte & Moraalwetenschappen, Verpleegkundige,
W.E.M.M.E.L. expertisecentrum ‘waardig levenseinde’)
Edel Maex (Psychiater, Ziekenhuis Netwerk Antwerpen)
Sylvain Peeters (psycholoog en voorzitter van deMens.nu)
Patrik Vankrunkelsven (docent huisartsgeneeskunde, KULeuven)
Peter Deconinck (emeritus hoogleraar kinderchirurgie, VUB)
Piet Hoebeke (professor, Voorzitter Medische Raad, Vakgroepvoorzitter Uro-Gynaecologie, Diensthoofd Urologie, UZ Gent)
Mario Van Essche (voorzitter HVV en advocaat, Putte)
Gert De Nutte (algemeen coördinator Humanistisch-Vrijzinnige Vereniging)
Franky Bussche (directeur Studie en Onderzoek deMens.nu)
Guy Peeters (arts, Voorzitter Socialistische Mutualiteiten)
Anne-France Ketelaer (jurist en adjunct-algemeen directeur van UVV/deMens.nu)
Marjan Joris (coördinator De Maakbare Mens vzw)
Frank Christiaens (Anesthesioloog – Urgentiegeneesheer, LEIF-arts)
Stefaan De Smet (lector psychiatrische verpleegkunde en onderzoeker forensische psychiatrie, Hogeschool Gent – Vrije Universiteit Brussel – Universiteit Gent)
Bea Verbeeck (Psychiater-psychotherapeut Brussel)
Liesbet Lauwereys (coördinator De Maakbare Mens vzw)
Gwen Verbeke (LEIF-arts, Palliatief arts-geriater AZ Jan Portaels, Vilvoorde)
Magali de Jonghe (lid van de Federale Controle Commissie Euthanasie, lid RvB LEIF W-VL en vrijzinnig humanistisch consulent huisvandeMens Brugge)
Andrea Thienpont (onthaalmedewerker LEIF GENT)
Mia Fermon (partner van Koen, twee jaar geleden overleden door euthanasie)
Benneth De Proft (bestuur Vonkel en LEIF Antwerpen)
Jacqueline Herremans (advokaat, voorzitster association pour le droit de mourir dans la dignité, lid van de Euthanasie commissie)
Robert Gosselin (radioloog – UZ Gent)
Reinier Hueting (huisarts, LEIFarts, Geraardsbergen)
Ann Staels (klinisch psycholoog, Vonkel)
Tino Ruyters (directeur vzw Free Clinic, Antwerpen)
Robert Schurink (arts, directeur Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig
Marc Tourwé (hoogleraar Universiteit Antwerpen, faculteit Toegepaste Ingenieurswetenschappen)
Christine Demeulemeester (psychotherapeut, Aalst)
Patrick Wyffels (leifarts, huisarts in Halle-Zoersel)
Winne Caemaert (Osteopate)
Jan Bernheim (Professor em. End-of-Life Care Research Group, Faculty of Medicine, Vrije Universiteit Brussel)
Guido Pennings (hoogleraar Bioethics Institute Ghent)
Heidi Mertes (ethicus UGent)
Dirk Demuynck (uitgever)
Brenda Froyen (ervaringsdeskundige, auteur van het boek Kortsluiting in mijn hoofd)
Rahis Remmery (Onthaalmedewerker LEIF GENT)
Hilde Verbruggen (Onthaal medewerker Leif Antwerpen)
André Van Nieuwkerke (Voorzitter LEIF West-Vlaanderen, Eresenator)
Inès Staelens (patiënt, ervaringsdeskundige)
Dominique Lossignol (M.D., Institut Jules Bordet, ULB)
Ann Callebert (klinisch psycholoog – onderzoekster herstel en euthanasie)
Kurt Audenaert (Hoogleraar psychiatrie, Universiteit Gent)
Erik Struys (bestuurder vzw Omega)
Bert Coessens (Sympathisant Vonkel)
Frank Vandendries (moreel consulent, levenseindecounselor Zuid-Nederland)
Rik Achten (Voorzitter Breinwijzer VZW, Diensthoofd radiologie UZGent)
Marleen Peters (projectleider en publicist, gespecialiseerd in het zelfgewilde levenseinde, Amsterdam)
Erna Van der Auwera (onthaalmedewerker LEIF Antwerpen)
Willy Depecker (psychoanalyticus-psychotherapeut, Brugge)
Dirk Devroey (professor, voorzitter vakgroep huisartsgeneeskunde en chronische zorg VUB)
Gaston R. Demarée (KMI-wetenschapper op rust)
Charles Susanne (prof. antropologie, VUB)
Nathalie Albert (ervaringsdeskundige Alexianen Zorggroep Tienen)
Elke Gyselaers (ervaringsdeskundige, Licentiaat Moraalwetenschappen, VUB)
Bart Callebert (ervaringsdeskundige, Gent)
Jasmien Caemaert (maatschappelijk werker)
Kathleen Van Steenkiste (vrijzinnig humanistisch consulent)
Simon Van Belle (medisch oncoloog, U Gent / UZ Gent)
Karl Laurent (Moreel Consulent Luchthaven Zaventem)
Diana Van de Gracht (vrijwilligster bij ,,Netwerk Levenseinde” in Oudenaarde)
Frank Heyvaert (LEIF arts voor LEIF Antwerpen)
Luc Proot (coördinerend LEIFarts LEIF West-Vlaanderen)
Louisette Vervaet (vrijwilligster verschillende organisaties, eredirecteur)
Peter Theuns (Hoofddocent statistiek en deontologie, Vrije Universiteit Brussel)
Gert De Rouck (informaticus)
Petra de Jong (voormalig directeur NVVE)
Arnold Decraene (huisarts, Lede)
Edward Keppens (emeritus professor, Vrije Universiteit Brussel)
Koen Titeca (psychiater, Kortrijk)
Rita Thienpont (vrijwilligster LEIFpunt Gent/VONKEL)
Wim Betz (arts, professor emeritus VUB)
Geert Derre (zelfstandig psychotherapeut, bestuurder Vonkel en onhaalmedewerker Leif Gent)
Hilde Borms (vrijzinnig humanistisch consulent)
Gustaaf Cornelis (wetenschapsethicus, Vrije Universiteit Brussel, Universiteit Antwerpen)
Jeannine Bellaert (LEIF-W.VL., Coördinator vrijwilligers)
Sigrid Lauwereys, vrijzinnig humanistisch consulent, Aalst
Serge Coopman (arts, Skin & Laser Clinic, Antwerpen)
Gerard De Fré (Psychiater, Aalst)
Mia Voordeckers (Radiotherapie/Leifarts UZ Brussel)
Jurgen Slembrouck (moreel consulent, Antwerpen)
Bart De Schutter (ere-rector VUB)
Pierre Martin Neirinckx (moreel consulent, criminoloog)
Ton Vink (filosoof en counselor, Nederland)
Ruddy Verbinnen (arts, bestuurder van de vzw Omega en Algemeen Coördinator van de Universitaire Associatie Brussel)
Roos Deschamps (ervaringsdeskundige)
François Pauwels (LEIFarts, equipearts Omega)
Maridi Aerts (gastro-enteroloog, LEIF arts, Brussel)
Jaak Remes (vrijwillige medewerker LEIF Gent)
Nathalie Vanderbruggen (Psychiater/ psychotherapeut, UZ Brussel)
Fredje Baert (PASS Actief Gent)
Chantal De Poorter (onthaalmedewerker LEIF-Gent – Vonkel)
Els Verbelen (klinisch psychologe te Kalmthout)
Tom Hannes (filosoof & schrijver)
Fred Waumans (socioloog, Hasselt)
Lidia Rura (doctoraal onderzoeker vertaalwetenschap, UGent, ex-partner van een overleden euthanasiepatiënt)
Jos van Wijk – Voorzitter Coöperatie Laatste Wil – http://www.laatstewil.nu
Gert Rebergen – Secr./penningmeester Coöperatie Laatste Wil – http://www.laatstewil.nu
Karen François (hoofddocent wijsbegeerte, VUB)
Cathy Macharis, Professor, Brussel
Karen Verstraeten (psychotherapeute, specialisatie chronisch zieken, Deurne)
Albert Stas (Directeur deMens.nu)
Kristel De Vos (begeleidster volwassenen met een beperking, Lennik)
Mayke Hundhausen (Onthaalmedewerker LEIF Gent)
Colette Raymakers, voorzitter Netwerk Levenseinde, bestuurder LEIF
Michel Flamée (emeritus professor, Vrije Universiteit Brussel)
Laura Michiels (vrijwilligster LEIFAntwerpen)
Steven De Lelie (acteur)
Jean Meurs, Humanistisch-Vrijzinnige Vereniging, Mol
Mia Tytgat, Humanistisch-Vrijzinnige Vereniging, Mol
Klara Jacops (psychologe, Gent)
Patrick Rentmeesters (burger)
Mil Kooyman (Gewezen vakbondsverantwoordelijke, Bestuurder van Woonzorgcentrum Domino)
Herman Thienpont (psycholoog)
Willem Laureys (MD, Omnipracticus op rust)
Elisa Bulckens (criminologe, psychotherapeut, Antwerpen)
Rudi Collijs (lid Liberales, Lochristi)
Michael Portzky (klinisch psycholoog, Gent)
Jan Baccaert (geoloog, vrijwilliger UGent)
Marjorie Vangansbeke (Massage-therapist)
Herbert Plovie (Geneeskeer-Kolonel b.d., Bredene)
Jean-Jacques De Gucht (gemeenschapssenator)
Veerle De Vos (Psychotherapeute en medewerkster Vonkel, Gent)
Philippe Van Cauwenberghe (Psychiater, Gent)
Patrick Simons (Huisarts- Leif-arts – palliatieve equipearts, Halle)
Henri Bartholomeeusen (Président du Centre d’Action Laïque)
Maya Franssens (Klinisch Psychologe-Neuropsychologe en Psychodiagnosticus, Sleidinge)
Asteer Caemaert (ex-psycholoog/psychotherapeut)
Miek Caenberghs (psychologe en familietherapeute)
Joke Denekens (emeritus Hoogleraar huisartsgeneeskunde)
Rika Peters (LEIF-medewerker Gent)
Jelissa Boiy (verslavingsarts Kortrijk en Roeselare)
Joeri Van Looy (Klinische psycholoog en oplossingsgericht systeemtherapeut, Wilsele)
Marijke Mulder (levenseindecounselor en zingevingscoach, Noord Nederland)
Robert Geeraert (bestuurder LEIF)
Det Tacq (psychologe, Gent)
Frank Stappaerts (inspecteur niet-confessionele zedenleer)
Geert Crombez (professor, Department Experimental-Clinical and Health Psychology, Health Psychology Lab, Universiteit Gent)
Ann Naessens (onthaalmedewerkster LEIF Antwerpen)
Hendrik Cammu (professor, arts, VUBrussel)
Hubert Van Hoorde (ereprofessor, Universiteit Gent)
Eddy Van Gelder (voorzitter raad van bestuur VUB)
Michele Leunen (gynaecologe, UZ Brussel)
Sebastiaan Engelborghs (neuroloog en hoogleraar neurowetenschappen, UAntwerpen)
Ann Buysse (hoogleraar psychologie, UGent)
Marie Jeanne Vanrobaeys (zus van iemand die uit het leven stapte op basis van ondraaglijk psychisch lijden)
Carlo Goethals ( leraar, ervaringsdeskundige)
Hugo U. Besard – Kunstenaar/graficus – prof Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen
Monica Verhofstadt (masterstudente klinische psychologie, onderzoekster naar ondraaglijk lijden bij psychiatrische patiënten)
Ann Weckx (scenografe en kunstenaar, verbonden aan Topaz in Wemmel)
Greta Fiers (Oostende)
Piet Van Leuven (emeritus gewoon hoogleraar, Mol)
Vera Rogiers (professor, diensthoofd Toxicologie, fac G&F, VUB)
Guy Hubens (Chirurg Antwerpen, hoogleraar UA)
Bart Keymeulen (Gewoon hoogleraar VUB, Endocrino-diabetoloog)
Els Goderis (directeur huizenvandeMens West-Vlaanderen & ondervoorzitter Leif West-Vlaanderen)
Frank Scheelings (docent VUB, coördinator Centrum voor Academische en Vrijzinnige Archieven)
Carine Vrancken (psycholoog, abortuscentrum Hasselt )
Isabelle Libbrecht (psychiater)
Johan Braeckman (uroloog UZ Brussel, professor VUB)
Mia Taffijn (Verpleegkundige UZ Brussel)
Sven Estercam (arts, diensthoofd en medisch coördinator diensten psychiatrie St Franciskusziekenhuis Heusden-Zolder en Jessaziekenhuis Hasselt)
Charlotte Stolte (Anesthesiste, AZ Nikolaas)
Dirk Avonts (professor huisartsgeneeskunde, Universiteit Gent)
Wim Vandenbussche (hoogleraar Nederlandse taalkunde VUB)
Anouck Debroye (HR Interim Manager & Coach)
Gily Coene (professor VUB)
Magriet De Maegd (Cultureel medewerker in het supportief en palliatief dagcentrum TOPAZ)
Michel De Brabander (huisarts, Humbeek)
Gemma Cogen (verplegende, UZ Brussel)
Frie Blanckaert (gepensioneerd lector Arteveldehogeschool)
Eliane van den Ende (journalist, Beigem)
Theo Compernolle (psychiater)
Mieke VERDIN (actrice, medewerker bij de communicatiemodule van de Leif-opleidingen in Wemmel)
Niels De Temmerman, professor, Vrije Universiteit Brussel
Greet Blanckaert (psychotherapeut, Gent)
Michel Deneyer (docent bio-ethiek, VUB)
Marc Noppen (arts, pneumoloog, CEO UZ Brussel)
Dr. Eric Vandevelde (gynaecoloog, LEIFarts, Ronse)
Jim Van Leemput (ere algemeen directeur VUB, voorzitter Instelling Morele Dienstverlening Antwerpen)
Winnie Belpaeme (vrijzinnig-humanistisch moreel consulente, Gent)
Rik Pinxten (professor emeritus culturele antropologie, Gent)
Hilde Depla (zelfstandig schilder)
Henri Oger (onthaalmedewerker LEIF, Gent)
Tessa vermeiren (journalist met rust)
Pierre Pol Vincke, (zoöloog, gewezen Minister-raad voor Internationale samenwerking FOD-BZ.
Ruth Raes (Coördinator Netwerk Levenseinde, Palliatieve thuiszorg Zuid-Oost-Vlaanderen).
Marianne Marchand (Gewezen Voorzitter Humanistisch Verbond)
Robert Cliquet (prof. em. Antropologie, UGent)
Joris Weyns (LEIF-arts, equipe-arts)
Yves Kengen (Directeur Communication – Médias, Centre d’Action Laïque ASBL)
Katrien Van den Meerschaute (vrijzinnig humanistisch consulent, huisvandeMens, Aalst)
Rita Van der Stoelen (Onthaalmedewerker LEIF, Gent)
Paula Schepens (onthaalmedewerker Leif Gent en Brugge)
Jutte van der Werff ten Bosch (Kinderarts)
Alex Michotte (neuroloog UZ Brussel)
Tine Berbé (vrijzinnig humanistisch consulent, Brussel)
Tim Trachet (VRT journalist)
En: Els Vermeeren, Marc De Waele, Marc Coucke en tientallen andere patiënten, psychologen, therapeuten, artsen, ethici e.a.


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: